Hoài Sơn Cảm nhận bài thơ QUE TĂM

Hoài Sơn Cảm nhận bài thơ QUE TĂM của tác giả  BÙI VĂN THANH

Tôi đã được đọc 2 bài thơ của tác giả Bùi Văn Thanh viết về que tăm, một bài trước đây anh viết thể lục bát khá hay, con bài que tăm lần này anh lại thổi hồn cho nó bằng một thể thơ tự do, với một bút pháp mới, khi đọc bài thơ tôi cảm thấy có nét lạ nên buộc tôi phải suy nghĩ và tìm hiểu. Khi đọc tên bài thơ tôi thầm nghĩ que tăm thì có gì đáng nói ở đây, thế mà anh lại làm tới 2 bài cơ chứ.

Mở đầu với một ý thơ rùng rợn:  Giữa mịt mùng/ Không gian rộng lớn/ có một que tăm/ bỗng trở mình/vùng vẫy…

Giữa một khoảng không gian rộng lớn lại bị bóng tối bao trùm, quả là khủng khiếp, tôi vừa đọc vừa tưởng tượng không biết chuyện gì đây, hóa ra chỉ có một que tăm bỗng trở mình, vùng vẫy… Thật khó có thể tưởng tượng được, dưới con mắt nhà thơ họ đã nhìn thấy trong cái bóng tối mịt mùng đó một cái mà người bình thường khó lòng thấy được. Nhưng tôi vẫn chưa hình dung ra được tại sao? Mà que tăm lại trở mình, vùng vẫy? Nó bị cái gì chèn ép lâu ngày chăng? Hay sự ngột ngạt của bóng tối, làm cho nó khó chịu…Tôi cứ suy nghĩ mãi giữa một không gian rộng lớn, và một que tăm nhỏ xíu  đem ra so sánh thì đây một sự chênh lệch nhau quá lớn, chắc chắn là có vấn đề để khám phá rồi đây. Đúng là tác giả Bùi văn Thanh rất biết cách làm cho người đọc tò mò muốn tìm hiểu cái lõi của bài thơ, đơn giản mà bí hiểm vô cùng.

Đọc khổ thơ đầu tôi liền giả sử rằng que tăm nó là một đại diện cho một cái gì đó mà cái đó phải là một vật thể sống nào đó  hay một mầm mống của thực vật đang phát triển mà cũng có thể là một con người nào đó thuộc tầng lớp cuối cùng của xã hội, Không gian rộng lớn là một tổ chứ nào hay một nhóm nào tham chỉ là một xã hội nào đó, trong cái thế giới bao la này… nhưng tất cả chỉ là giả sử mà thôi. Thế thì tại sao lại trở mình, tại sao lại vùng vẫy? Phải chăng nó bị chèn ép quá lâu, chèn ép đến cùng cực, nên nó phải  gắng gượng, phải tranh đấu để giành lại một cái gì đó mà mình đang được hưởng, mà bấy lâu nay nó đã bị khống chế đến mức không thể chịu đựng được nữa… Nhìn lại suy đoán của mình gắn với những câu thơ của tác giả cũng có phần nào đó đúng.

Giữa mịt mùng/ mịt mùng đến sợ/vẫn một mình que tăm/cần mẫn/xoay chuyển/đào bới/ tìm...

Theo như suy đoán trên thì có giữa cái không gian tối tăm mịt mùng đến như vậy, chẳng lẽ lại là một tổ chức nào đó hay một xã hội nào đó thoái hóa, biến chất đến ghê sợ, hay một thế lực nào đó quá xảo quyệt, man trá, làm cho tầng đáy của xã hội phải lên tiếng đấu tranh giành giật sự công bằng hay sao? Họ đấu tranh kiên trì, không biết mệt mỏi đòi hỏi sự công bằng của xã hội, họ cố gắng hết sức khuyên bảo, giải thích, tìm hiểu với niềm tin và hy vọng chính đáng.

Nhìn lại 2 khổ thơ trên và theo giả sử của mình thì tôi thấy có lý, chỉ cần vậy thôi mọi người cũng đã có thể hiểu một cách đầy đủ về một khía cạnh nào đó trong cái xã hội rồi, cũng chẳng cần tác giả tô vẽ thêm gì nữa, rõ ràng ở đây tác giả muốn nói lên sự đấu tranh giữa 2 thế lực mà một bên là quyền cao chức trọng một bên là bần nông chân bùn tay lấm…

Giữa mịt mùng/vẫn thế/ Chỉ có que tăm/ thấu hiểu những gì qua lỗ xỉa/ Người ơi!

Quả là một sự kết thúc hoàn hảo, không còn gì để nói nữa. Phải chăng tác giả muốn khẳng định rằng những cái đó cho dù có đấu tranh thế chữ có đấu tranh nữa thì bản chất vẫn không hề thay đổi. Nhưng một điều chắc hẳn cũng được khẳng định là dù người dân chân bùn tay lấm đó, họ ít được học hành, không có cơ hội đi đây đi đó, nhưng mỗi khi họ cố gắng tìm hiểu thì không có gì có thể dấu được họ, không có bàn tay nào có thể che khuất cả bầu trời, họ sẽ biết hết, biết tất cả những gì trên thế giới này đang xảy ra xung quanh họ, bởi họ chỉ là những con cóc ngồi đáy giếng nên chỉ biết kêu trời mà thôi.

Cuối cùng thì có lẽ tôi cũng hiểu ra rằng đây là một hiện tượng xã hội, một khía cạnh của cuộc sống mà tác giả mượn que tăm để thể hiện dưới góc độ nghệ thuật văn học. Đây là một nét đặc trưng của thể loại thơ ẩn dụ. mà tôi cho tác giả rất thành công trong bài que tăm này.

 QUE TĂM

Giữa mịt mùng

không gian rộng lớn

có một que tăm

bỗng trở mình

vùng vẫy...

Giữa mịt mùng

mịt mùng đến sợ

vẫn một mình que tăm

cần mẫn

xoay chuyển

đào bới

tìm...

Giữa mịt mùng

vẫn thế

Chỉ có que tăm

thấu hiểu những gì qua lỗ xỉa

Trời ơi!

27/1/2015